OKB, obsesyon adı verilen takıntılı düşünceler, fikir ve dürtüler ile kompulsiyon adı verilen tekrar edici davranışlar ve zihinsel eylemlerden oluşan bir ruhsal bozukluktur.
Obsesyon
Kişinin zihninde engel olamadığı, zihninden uzaklaştıramadığı düşünce, fikir ve dürtülerdir. Kişinin isteği dışında aklına gelirler ve kişi tarafından mantıkdışı olarak değerlendirilirler. Bu durum yoğun sıkıntı ve huzursuzluğa yani anksiyeteye neden olur.
Aşık olunca beyinde on iki farklı merkez birden çalışır. Bu sayı obsesif- kompulsif kişilerde de aynı. Yani aşk bir tür delilik hâli.
Bahadır Cüneyt Yalçın
Kompulsiyon
Obsesyonların neden olduğu yoğun sıkıntı ve huzursuzluğu azaltmak ya da ortadan kaldırmak üzere yapılan tekrarlayıcı davranış ve zihinsel eylemlerdir.
Yaygın OKB Türleri Nelerdir?
- Bulaşma Obsesyonu ve Temizlik Kompulsiyonu
Kişinin bedeninin ve giysilerinin kir, mikrop, toz gibi etkenler; kimyasal maddeler, deterjanlar, zehirler ile idrar ve diğer beden salgıları ile kirleneceğine ilişkin takıntıları ve bu takıntıların yarattığı sıkıntıyı gidermek için yaptığı davranışlarıdır.
Örnek; Eve gelen misafirlerin, verilen terlikleri kirletebileceği düşüncesiyle tüm terlikleri yıkanabilir terlik olarak almak ve her misafir gittikten sonra bu terlikleri yıkamak.
- Kuşku Obsesyonu ve Kontrol Kompulsiyonu
En sık görülen obsesyon ve kompulsiyon çeşididir. Kişi gaz ocağı, kapı, kilit gibi nesnelerin açık kalmış olabileceğinden, ütü vs. elektrikli aletlerin fişlerinin prizde takılı kalmış olabileceğinden kuşku duyar (Kuşku obsesyonu) ve emin olmak için tekrar tekrar kontrol etme gereksinimi duyar (Kontrol kompulsiyonu). Bu kuşku ve kontroller yaşamın birçok alanında kendini gösterebilirler.
Örnek; Arabayı park edip eve geldikten sonra kapıların kitlendiğinden emin olamamak ve bazen iki-üç kez park alanına gidip arabanın kapılarını kontrol etmek.
- Cinsel İçerikli Obsesyonlar
Zaman zaman OKB’li kişilerde kendine, yaşına, toplumdaki yerine hiç yakıştıramadığı bir biçimde, cinsel içerikli obsesyonlar bulunur.
Örnek; İleri yaşta bir kişinin çevresindeki bir erkekle ile cinsel içerikli hayaller kurması ve bundan rahatsız olmasına rağmen bu düşünceyi durduramaması.
- Dini İçerikli Obsesyonlar
Özellikle dini inançları yoğun yaşayan toplumlarda sık görülen bir obsesyon türüdür. Kişi, inanç ve görüşlerine tam karşıt bir biçimde ve çok yoğun sıkıntı yaratacak şekilde dini içerikli takıntılı düşünceleri sıkça düşünür ve kendini alıkoyamaz.
Örnek; Dini ibadetlerini tam olarak yerine yetiren kişi, namaz sırasında tam başını secdeye koyduğunda “Allah’ın varlığından kuşku duyma” şeklinde takıntılı düşünceler oluşturabilir.
- Simetri/düzen Obsesyon ve Kompulsiyonları
Simetri gereksinimi ve düzen takıntıları da sık görülen belirtilerdendir. Kişinin tüm yaşamında simetri gereksinimi ve düzenlilik hakimdir.
Örnek; Kişi sehpaların üzerinde bulunan örtülerin sehpanın tam ortasında durmasına özen gösteriyor, halının saçaklarından ters dönenler varsa düzeltmeden duramıyor.
- Dokunma Kompulsiyonları
Zaman zaman bazı OKB’li kişiler bazı davranışları yapmadan önce kendilerince önemsedikleri bir eşyaya dokunma gereksinimi duyarlar.
Örnek; Kişi, sabahları işine giderken vestiyerin yanında asılı duran ve üzerinde mutlu bir aile resmi bulunan anahtarlık kutusuna dokunmadan çıkarsa, ailesini ilgilendiren olumsuz bir olay ile karşı karşıya kalabileceklerinden endişe duyuyor, bazen geri dönüp yeniden dokunma gereksinimi duyuyor.
- Sayma kompulsiyonları
Bazı OKB’li kişiler herhangi bir günlük aktiviteyi belirli bir sayıya kadar saymadan yaparsa işinin rast gitmeyeceğini düşünerek sayma davranışında bulunurlar.
Örnek; Kişi, sabahları çocuğunu okula gönderirken üç kez “yolun açık olsun” demezse başına kötü bir şey geleceğinden endişe duyuyor.
- Biriktirme ve Saklama Kompulsiyonları
Sık görülen kompulsiyon türüdür. Kişi “ileride gerekli olabilir” şeklinde bir düşünce ile gerekli olmayacak eşyaları bile biriktirebilir, saklayabilir.
Örnek; Kişi, uzun yıllardan beri düzenli olarak aldığı gazeteleri “içindeki bilgiler ileride çocuklarıma gerekli olabilir” şeklide bir düşünce ile düzenli bir şekilde ve tarih sırasına göre paketleyerek saklıyor.
Yukarıdaki örnekleri okuduğunuzda “temiz, tertipli ve düzenli olmanın; güvenlik amacı ile kapıları, pencereleri kontrol etmenin ne zararı var, bunlar hastalık mı sayılmalı?” şeklinde düşünebilirsiniz. Elbette bu davranışları günlük yaşamımızda yapıyoruz ve hastalık olarak sayılmamalıdır. Ancak bu şekildeki düşünce ve davranışların hastalık sayılabilmesi için günlük işlevlerimizi etkileyecek, kısıtlayacak, bozacak kadar şiddetli ve yoğun olması gerekmektedir.
No comments